عقب‌نشینی نفت از قله پنج‌ماهه؛ بازار میان تحریم روسیه و بحران خاورمیانه
قیمت نفت در بازارهای جهانی پس از صعود به بالاترین سطح پنج ماه گذشته، تحت تأثیر برداشت سود معامله‌گران و احتمال افزایش عرضه نفت و فرآورده‌های نفتی روسیه کاهش یافت. در معاملات روز دوشنبه ۲۷ مهر ۱۴۰۵، نفت برنت با افت بیش از یک دلار از اوج اخیر خود فاصله گرفت؛ با این حال، نگرانی درباره اختلال در صادرات نفت خاورمیانه و ناامنی مسیرهای دریایی همچنان مانع از کاهش شدید قیمت‌ها شده است. تحولات اخیر نشان می‌دهد بازار جهانی انرژی در شرایطی حساس میان احتمال افزایش عرضه و تشدید ریسک‌های ژئوپلیتیکی قرار گرفته است.
کاهش قیمت نفت پس از صعود به بالاترین سطح پنج‌ماهه
بازار جهانی نفت معاملات هفته جدید را با کاهش قیمت آغاز کرد؛ افتی که پس از افزایش قابل توجه نرخ طلای سیاه در روزهای گذشته رخ داد. سرمایه‌گذاران در واکنش به احتمال تسهیل محدودیت‌های صادرات انرژی روسیه، بخشی از موقعیت‌های خرید خود را بستند و به شناسایی سود روی آوردند.
در جریان معاملات روز دوشنبه، بهای معاملات آتی نفت برنت با کاهش یک دلار و ۷۲ سنت، معادل ۱.۶ درصد، به ۱۰۸ دلار و ۱۴ سنت در هر بشکه رسید. این در حالی بود که شاخص جهانی نفت در پایان هفته گذشته بالاترین قیمت پایانی خود از ۱۹ مه را ثبت کرده بود.
نفت خام وست‌تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز در همان مقطع با کاهش ۸۷ سنتی، معادل ۰.۸۶ درصد، به ۱۰۰ دلار و ۵۴ سنت در هر بشکه رسید. این شاخص نیز هفته گذشته در بالاترین سطح خود از ۱۷ سپتامبر قرار گرفته بود.
با وجود کاهش قیمت‌ها در جریان معاملات، نفت برنت در پایان روز بخشی از افت خود را جبران کرد و با کاهش ۳۱ سنتی، در سطح ۱۰۹ دلار و ۵۵ سنت بسته شد. قرارداد نفت خام آمریکا برای تحویل نوامبر نیز با رشد ۲.۲ درصدی به ۱۰۳ دلار و ۶۶ سنت رسید؛ هرچند قرارداد فعال‌تر تحویل دسامبر با کاهش قیمت همراه بود.
این تفاوت نشان می‌دهد که بازار نفت در مقطع فعلی تحت تأثیر نوسانات کوتاه‌مدت، سررسید قراردادها و انتظارات متفاوت معامله‌گران قرار دارد.
تغییر سیاست آمریکا در قبال روسیه
یکی از مهم‌ترین عوامل کاهش قیمت نفت، تصمیم دولت آمریکا برای معافیت برخی مبادلات مرتبط با روسیه از تحریم‌ها و تعرفه‌های اعمال‌شده بود.
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز جمعه فرمانی اجرایی امضا کرد که بر اساس آن بخشی از محدودیت‌های مربوط به صادرات روسیه مورد معافیت قرار می‌گیرد. این اقدام پس از مذاکرات و توافق‌های مطرح‌شده درباره صادرات گازوئیل روسیه به آمریکا و دیگر بازارها انجام شد.
بر اساس برنامه مطرح‌شده، صادرات اولیه گازوئیل روسیه می‌تواند از حدود ۲.۳ میلیون بشکه در ماه جاری آغاز شود و در ادامه به حدود ۷.۶ میلیون بشکه در ماه افزایش یابد. با این حال، تحقق این حجم از صادرات به تصمیم‌های اجرایی، ظرفیت عرضه و شرایط بازار وابسته است.
مقام‌های آمریکایی همچنین اعلام کرده‌اند که بررسی آثار اقتصادی این معافیت‌ها ممکن است تا ۶۰ روز ادامه داشته باشد.
احتمال بازگشت بخشی از فرآورده‌های نفتی روسیه به بازارهای جهانی، انتظارات معامله‌گران درباره عرضه انرژی را تغییر داده است. در شرایطی که نگرانی از کمبود نفت و سوخت طی هفته‌های گذشته قیمت‌ها را افزایش داده بود، هرگونه نشانه از ورود عرضه جدید می‌تواند فشار افزایشی بازار را کاهش دهد.
با این وجود، کارشناسان تأکید می‌کنند که تسهیل محدودیت‌های روسیه لزوماً به معنای رفع مشکلات عرضه جهانی نیست؛ زیرا بخش قابل توجهی از اختلالات فعلی به امنیت مسیرهای انتقال نفت و وضعیت زیرساخت‌های انرژی مربوط می‌شود.
تنگه هرمز همچنان کانون نگرانی بازار
در حالی که احتمال افزایش عرضه روسیه به کاهش قیمت نفت کمک کرده، ادامه تنش‌های نظامی و اختلال در تردد نفتکش‌ها در خاورمیانه از افت بیشتر قیمت‌ها جلوگیری می‌کند.
تنگه هرمز به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال انرژی جهان همچنان در کانون توجه معامله‌گران قرار دارد. گزارش‌ها از تداوم حملات به برخی شناورها و کاهش جریان انتقال نفت نسبت به شرایط پیش از بحران حکایت دارد.
در یکی از حوادث اخیر، گزارش شد که یک نفتکش پس از برخورد با مین دریایی در بخش جنوبی تنگه هرمز دچار آتش‌سوزی و انفجار شده است. چنین رویدادهایی نگرانی درباره ایمنی عبور نفتکش‌ها و احتمال افزایش هزینه حمل‌ونقل دریایی را تشدید کرده است.
اختلال در عبور کشتی‌ها از مسیرهای راهبردی می‌تواند علاوه بر محدود کردن عرضه فیزیکی نفت، هزینه بیمه، حمل و زمان تحویل محموله‌ها را افزایش دهد. این مسئله به‌ویژه برای پالایشگاه‌ها و خریداران آسیایی که به نفت خاورمیانه وابستگی بیشتری دارند، اهمیت دارد.
بازار نفت در چنین شرایطی بخشی از قیمت را به‌عنوان حق ریسک ژئوپلیتیکی در نظر می‌گیرد. تا زمانی که نگرانی درباره امنیت مسیرهای دریایی ادامه داشته باشد، حذف کامل این عامل از قیمت نفت دشوار خواهد بود.
افزایش تولید اوپک در برابر محدودیت صادرات
تحولات عرضه نفت به خاورمیانه و روسیه محدود نمی‌شود. بررسی‌ها نشان می‌دهد تولید نفت اعضای سازمان کشورهای صادرکننده نفت در ماه سپتامبر افزایش یافته است؛ رشدی که بخش مهمی از آن به افزایش تولید عربستان سعودی و عراق مربوط می‌شود.
با این حال، افزایش تولید الزاماً به معنای افزایش مشابه عرضه قابل دسترس در بازار جهانی نیست. اگر ظرفیت حمل‌ونقل دریایی، امنیت مسیرهای صادرات یا زیرساخت‌های انتقال با اختلال مواجه باشد، نفت تولیدشده ممکن است با تأخیر یا هزینه بالاتر به مصرف‌کنندگان برسد.
همین تفاوت میان ظرفیت تولید و عرضه واقعی، یکی از عوامل پیچیده‌تر شدن شرایط بازار نفت در ماه‌های اخیر بوده است.
از سوی دیگر، ادامه حملات به زیرساخت‌های انرژی روسیه و نگرانی درباره فعالیت پالایشگاه‌های این کشور می‌تواند بخشی از اثر مثبت احتمالی کاهش تحریم‌ها را خنثی کند.
در نتیجه، معامله‌گران ناچارند هم‌زمان دو مجموعه از متغیرها را ارزیابی کنند: ظرفیت عرضه جدید از یک طرف و میزان آسیب‌پذیری تولید و انتقال انرژی از طرف دیگر.
نوسان قیمت نفت چه معنایی برای اقتصاد ایران دارد؟
تغییرات اخیر بازار جهانی نفت برای اقتصاد ایران نیز اهمیت دارد. نفت همچنان یکی از متغیرهای اثرگذار بر درآمدهای ارزی و شرایط تجارت خارجی کشور است و نوسان قیمت جهانی آن می‌تواند بر چشم‌انداز درآمد صادراتی تأثیر بگذارد.
افزایش قیمت نفت در شرایط عادی می‌تواند ارزش محموله‌های صادراتی را بالا ببرد، اما میزان منفعت واقعی به حجم صادرات، تخفیف‌های فروش، هزینه حمل‌ونقل و امکان دریافت درآمدها وابسته است.
در مقابل، کاهش قیمت جهانی نفت می‌تواند درآمد حاصل از هر بشکه صادرات را محدود کند؛ هرچند اگر هم‌زمان هزینه‌های حمل و ریسک‌های معاملاتی کاهش یابد، بخشی از این اثر ممکن است جبران شود.
برای پالایشگاه‌ها، صنایع پتروشیمی و بنگاه‌های وابسته به فرآورده‌های نفتی نیز تنها قیمت نفت خام تعیین‌کننده نیست. اختلاف قیمت نفت و فرآورده‌ها، هزینه خوراک، نرخ ارز و وضعیت تقاضای جهانی همگی می‌توانند بر حاشیه سود این صنایع تأثیر بگذارند.
به همین دلیل، ارزیابی آثار اقتصادی تحولات نفتی بر ایران نباید صرفاً بر افزایش یا کاهش قیمت برنت متمرکز باشد. شرایط فروش و انتقال محموله‌ها و هزینه‌های مرتبط با تجارت انرژی نیز اهمیت قابل توجهی دارند.
چشم‌انداز بازار نفت؛ تداوم نوسان در سایه نااطمینانی
تحولات روزهای اخیر نشان می‌دهد که بازار نفت هنوز به تعادل پایداری نرسیده است. افزایش احتمال عرضه فرآورده‌های روسیه، از یک سو، و استمرار نگرانی درباره امنیت صادرات انرژی از خاورمیانه، از سوی دیگر، دو نیروی اصلی تعیین‌کننده روند کوتاه‌مدت قیمت‌ها هستند.
در سناریوی نخست، اگر معافیت‌های تحریمی آمریکا به افزایش واقعی عرضه روسیه منجر شود و هم‌زمان شرایط عبور نفتکش‌ها بهبود یابد، احتمال کاهش حق ریسک ژئوپلیتیکی و تعدیل قیمت نفت وجود دارد.
در سناریوی دوم، ادامه حملات به کشتی‌ها و تأسیسات انرژی یا تشدید محدودیت در مسیرهای صادراتی می‌تواند بار دیگر نگرانی از کمبود عرضه را افزایش دهد و فشار صعودی بر قیمت‌ها ایجاد کند.
در این میان، وضعیت ذخایر نفت آمریکا، تغییرات تولید اوپک و میزان تقاضای پالایشگاه‌ها نیز بر تصمیم معامله‌گران اثرگذار خواهد بود.
عقب‌نشینی نفت از بالاترین سطح پنج‌ماهه را نمی‌توان به‌تنهایی نشانه پایان روند افزایشی بازار دانست. تا زمانی که خطر اختلال در عرضه و حمل‌ونقل انرژی پابرجاست، قیمت جهانی نفت همچنان در معرض نوسان‌های شدید و واکنش سریع به تحولات سیاسی و اقتصادی قرار خواهد داشت.
نظرات کاربران
ثبت دیدگاه در نسخه آزمایشی فعال نیست.